Speech 4 mei 2022 | Dodenherdenking dorp Zeeland

Ik ben geboren op 4 mei en het had niet veel gescheeld of het was 5 mei. Voor mij is die 4 mei altijd wel dubbel, heel feestelijk aan de ene kant vanwege mijn verjaardag en ook wat donker door de dodenherdenking. Maar de dubbele lading van die dag, dat was nou eenmaal zo. Ik wist niet beter en 4 mei had verder nog niet zoveel betekenis voor mij toen ik opgroeide.

Op een gegeven moment ging ik studeren in een grote stad en kon ik met ov vrij reizen. Elke keer als ik incheckte stond er: Altijd Vrij. Jah dat is fijn, altijd vrij dacht ik. Maar wat betekent het eigenlijk om vrij te zijn? Nergens rekening mee houden en altijd mijn eigen zin kunnen doen? Zo las ik ergens dat er naast het vrijheidsbeeld in Amerika aan de westkust er ook een verantwoordelijkheid beeld zou moeten staan aan de oostkust. Het een kan niet zonder het ander, zoals elke dag een nacht kent en elke nacht een dag. Interessant.

Ver ant woordelijk heid – Wat is dat dan en hoe ver reikt dat? Verantwoording kunnen afleggen over je gedrag. En ook over het gedrag van anderen? Is die ander ook mijn verantwoordelijkheid? Ben ik ook verantwoordelijk voor anderen en in de geest van Franciscus van Assisi naast die ander, ook voor dieren en onze planeet? Een zware verantwoordelijkheid lijkt me.

Gelukkig staat ons wereldwijde web vol met informatie en wijsheid. Ineens kwam er een antwoord: jouw zaken zijn jouw zaken, mijn zaken zijn mijn zaken. Ik kan alleen verantwoordelijkheid nemen voor mijn eigen zaken. En jij voor die van jou. Ik kan me onafhankelijk opstellen maar het is een illusie helemaal onafhankelijk te zijn. Is mijn vrijheid en verantwoordelijkheid daarmee compleet verbonden aan die van jou? Verbonden als een soort wederzijdse afhankelijkheid. Onafhankelijk en tegelijkertijd ook afhankelijk.

Waardoor 4 mei echt betekenis voor mij kreeg was door een boek van Viktor Frankl: De Zin van het bestaan. Dat klinkt nogal groots, niet? DE ZIN van het bestaan. Is het zinnig om daar over na te denken? Heb jij er zin in? Wellicht moet ik even toelichten wie Viktor Frankl was. Een Joodse student die een proefschrift schreef rondom een nieuwe therapie die hij had ontwikkeld, vervolgens werd opgepakt en in Auschwitz terecht kwam. Hij had zijn proefschrift in zijn kleding genaaid om dit te bewaren. Dat is verbrand en was weg waardoor hij een hele sterke reden had om te willen blijven leven: hij wilde zijn proefschrift nog met de wereld delen. In Auschwitz kon hij zijn ideeën over zijn nieuwe therapie toetsen in de praktijk. Zijn ervaringen schreef hij later op in zijn boek; de zin van het bestaan.

Erg fascinerend en zijn grootste les is me enorm bij gebleven: Je hebt geen controle over een situatie maar wel over jouw reactie op die situatie. Is dat zo dacht ik? Kan ik zelf kiezen hoe ik reageer? Als iemand de deur voor mij dichtgooit, met haast me de pas afsnijdt of een middelvinger opsteekt? Daarin ben ik afhankelijk. Jah het kan, het is niet makkelijk om dat te leren maar wel mogelijk.

En elke keer als ik met vriendelijkheid of een glimlach reageerde dan voelde ik me vrij, heerlijk vrij. Daarin ben ik onafhankelijk.Voor mij is dat een grote les die ik heb mogen leren van Viktor Frankl en die voor mij 4 mei enorm betekenisvol maakt. Ik ben altijd vrij, vrij om te kiezen hoe ik reageer op een situatie.